Perbezaan visi tadbir urus kecerdasan buatan (AI) global kini kian ketara apabila China secara terbuka menawarkan model AI secara percuma kepada negara membangun.
Pengumuman tersebut dibuat tatkala negara-negara G7 membahaskan akses model buatan Amerika Syarikat (AS) hanya untuk rakan kongsi terpilih.
Diplomat tertinggi China, Wang Yi, mengumumkan Beijing sedang mempercepatkan penubuhan sebuah organisasi kerjasama AI global dan menjemput penyertaan semua negara.
Kenyataan ini dibuat serentak dengan penutupan sidang kemuncak G7 di Perancis. Laporan Reuters memetik perbincangan G7 memfokuskan persetujuan untuk memberi akses model AI terkemuka AS hanya kepada negara yang diiktiraf sebagai “rakan kongsi dipercayai”.
Kritikan Terhadap Monopoli AS
Semasa pelancaran kertas putih tadbir urus global China, Wang Yi mengkritik kelangsungan perang perdagangan dan menegaskan sokongan penuh terhadap negara-negara membangun di Selatan Global.
Naib Pengerusi agensi ekonomi tertinggi China, Zhao Haibing, turut mengecam pendekatan pembangunan teknologi yang disifatkan sebagai “tertutup, eksklusif, dan memonopoli”. Kenyataan tersebut ditujukan terus kepada Washington.
Ketegangan dasar ini memuncak selepas Jabatan Perdagangan AS mengeluarkan arahan kepada syarikat AI terkemuka, Anthropic, untuk menutup akses kepada model Fable 5 dan Mythos 5 pada minggu lalu. Tindakan secara tidak langsung turut memutuskan akses bagi semua pengguna antarabangsa.
Syarikat teknologi seperti Anthropic dan Google DeepMind telah menggunakan pentas G7 untuk mendesak pembentukan gabungan AI antarabangsa yang diketuai oleh AS bagi menetapkan peraturan global. Syor ini telah dipersetujui oleh Kanada, manakala China tidak dijemput untuk menyertai perbincangan tersebut.
Tawaran Model Terbuka China
Beza antara pendekatan kedua-dua kuasa besar ini amat ketara. Sebahagian besar model AI keluaran AS kini tertakluk kepada sistem langganan korporat serta kawalan eksport yang ketat.
Sebaliknya, usaha China tertumpu kepada penawaran model AI yang murah atau percuma yang boleh dimuat turun dengan bebas.
Model open-weight (model AI dengan parameter dan seni bina yang boleh diakses dan diubah suai secara terbuka) buatan China seperti DeepSeek dan Qwen kini tersedia kepada sesiapa sahaja yang mempunyai capaian internet.
Keadaan ini memberikan alternatif kepada negara Selatan Global yang tidak mampu menanggung kos langganan AI bertaraf perusahaan serta tidak dibawa berunding dalam rangka kerja G7.
Bagi mengukuhkan diplomasi AI, China memanfaatkan badan pelbagai hala sedia ada seperti platform BRICS dan Pertubuhan Kerjasama Shanghai (SCO). Zhao Haibing turut memetik inisiatif “Pembinaan Kapasiti AI untuk Semua” anjuran China, sokongan terhadap peranan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dalam tadbir urus AI, serta pelbagai program bagi membantu negara membangun dengan bekalan teknologi dan bakat profesional.
Perpecahan Struktur Global
Walaupun AS dan China telah menyatakan persetujuan pada bulan lalu untuk bekerjasama mewujudkan garis panduan AI antarabangsa, namun tiada perincian jelas yang dikeluarkan.
Usaha dominasi China telah digerakkan lebih awal apabila Presiden Xi Jinping mencadangkan “Inisiatif Tadbir Urus Global” di persidangan SCO pada musim panas tahun lalu.
Perdana Menteri Li Qiang juga telah mengumumkan organisasi kerjasama AI global di persidangan Shanghai pada Julai 2025, sejurus selepas pentadbiran Trump mengeluarkan pelan tindakan AI bagi menyokong pembangunan teknologi AS di luar negara.
Perpecahan landskap teknologi global kini mula mengambil bentuk rasmi. AS sedang membina pakatan eksklusif bersama negara demokrasi kaya yang mengawal ketat capaian kepada teknologi AI paling berkuasa.
Pada masa yang sama, China rancak membina pusat pertukaran data dan mengeksport piawaian tadbir urusnya melalui inisiatif Laluan Sutera Digital, sekali gus menjadikan pengedaran AI sebagai instrumen geopolitik.
Bagi enam bilion populasi dunia yang menetap di luar lingkungan negara G7, persoalan paling utama pada hari ini bukanlah sistem dari blok mana yang lebih canggih, sebaliknya sistem mana yang sanggup memberikan mereka akses terlebih dahulu.
